Կացության կարգավիճակ Հայաստանում անշարժ գույքի միջոցով․ ինչ է իրականում ասում օրենքը
Համառոտ
Բնակարան գնելն ինքնին Հայաստանում կացության կարգավիճակ չի տալիս։ Դա բխում է «Օտարերկրացիների մասին» ՀՀ օրենքի տեքստից։ Օրենքում ո՛չ ժամանակավոր, ո՛չ մշտական, ո՛չ էլ հատուկ կացության կարգավիճակը կապված չէ անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի հետ։ Օրենքի՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից գործող խմբագրության մեջ «անշարժ գույք» բառերն ընդհանրապես չկան [1]։
2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից ուժի մեջ են մտնում ՀՕ-11-Ն օրենքով ընդունված փոփոխությունները [2]։ Դրանք մշտական կացության կարգավիճակի նոր հիմք են սահմանում՝ օտարերկրացին «Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրում է կատարել» [2]։ Թե ինչն է համարվում ներդրում և ինչ չափով, օրենքը չի ասում։ Պայմանները պետք է սահմանի կառավարությունը [2]։
16.10.2026-ի դրությամբ arlis.am-ում նման պայմաններով կառավարության որոշում մենք չենք գտել։ Հանրային քննարկման համար հրապարակված կարգի նախագծում ևս ներդրման գումար չկա [3]։ Միևնույն ժամանակ, նախագծում «ներդրում» հիմքով ընթացակարգը հիմնված է դիմումատուի անշարժ գույքի վերաբերյալ Կադաստրի տվյալների վրա․ հարթակը ստանում է նրա անունով առկա անշարժ գույքի տվյալները, իսկ դիմումատուն նշում է այն գույքը կամ գույքերը, որոնց հիման վրա դիմում է ներկայացնում [3]։ Սա նախագիծ է և կարող է փոխվել։
Ստորև ներկայացված է, թե կացության կարգավիճակի ինչ հիմքեր իրականում կան օրենքում, ինչ է փոխվում նոյեմբերի 1-ից, ինչպես է դրանց հետ առնչվում անշարժ գույքը և ինչ կարող է անել գնորդը։
Ինչ է գործում հիմա և ինչ է փոխվելու
«Անշարժ գույքը կացության կարգավիճակ տալի՞ս է» հարցն այսօր պետք է դիտարկել երեք շերտով։
Առաջին շերտը գործող «Օտարերկրացիների մասին» 2006 թվականի դեկտեմբերի 25-ի ՀՕ-47-Ն օրենքն է։ Օրենքի՝ arlis.am-ում հրապարակված խմբագրությունը գործում է 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից և ներառում է 27.08.2026-ի ՀՕ-428-Ն փոփոխությունը [1]։ Կացության կարգավիճակի հիմքերը թվարկված են 15-րդ, 16-րդ և 18-րդ հոդվածներում, և դրանց մեջ անշարժ գույք չկա [1]։
Երկրորդ շերտը ՀՕ-11-Ն օրենքն է, որն ընդունվել է 2026 թվականի հունվարի 20-ին և ուժի մեջ է մտնում 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից [2]։ Էլեկտրոնային հարթակի միջոցով դիմումներ ներկայացնելու վերաբերյալ դրույթների մի մասը, որոնք լրացվել են 11.05.2026-ի ՀՕ-212-Ն առանձին օրենքով, ուժի մեջ է մտնում հարթակի գործարկման մասին հայտարարության հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ օրը, բայց ոչ ուշ, քան 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ը [2]։ ՀՕ-11-Ն օրենքը փոփոխում է 15-րդ հոդվածը, 16-րդ հոդվածը շարադրում է նոր խմբագրությամբ, 18-րդ հոդվածն ուժը կորցրած է ճանաչում և լրացնում է 29.3–29.7-րդ հոդվածները [2]։
Երրորդ շերտն այն է, ինչ դեռ չկա՝ ներդրման հիմքի պայմանները սահմանող կառավարության որոշումը։ Օրենքն ուղղակիորեն հղում է դրան․ ներդրում կատարելու հիմքով կացության կարգավիճակ ստանալու համար անհրաժեշտ վավերապայմանները սահմանում է կառավարությունը [2]։ Ընդհանուր կարգի նախագիծը, որտեղ նշված է այս հիմքը, 16.10.2026-ի դրությամբ գտնվում էր հանրային քննարկման փուլում (01.10.2026-ից մինչև 16.10.2026) և ընդունված չէր [3]։
Կացության ինչ կարգավիճակներ կան այսօր
Օրենքի գործող խմբագրությամբ կա կացության երեք կարգավիճակ [1]։
- Ժամանակավոր՝ տրվում է մինչև 1 տարի ժամկետով և ամեն անգամ երկարաձգվում է 1 տարով։ Երկարաձգելու դիմումը ներկայացվում է ժամկետը լրանալուց առնվազն 30 օր առաջ [1]։
- Մշտական՝ տրվում է 5 տարի ժամկետով և երկարաձգվում է նույն ժամկետով։ Քարտն երկարաձգելու դիմումը ներկայացվում է դրա վավերականության ժամկետը լրանալուց առնվազն 30 օր առաջ [1]։
- Հատուկ՝ տրվում է 10 տարի ժամկետով և կարող է տրվել մեկից ավելի անգամ։ Որոշումը կայացնում է վարչապետը [1]։
Ժամանակավոր կարգավիճակի հիմքերի ցանկն օրենքում սպառիչ չէ․ այն կարող է տրվել նաև «օրենքով սահմանված այլ դեպքերում» [1]։
Ժամանակավոր կացության կարգավիճակի հիմքերն այսօր
15-րդ հոդվածի համաձայն՝ ժամանակավոր կարգավիճակ ստանում է այն օտարերկրացին, ով հիմնավորում է, որ կան Հայաստանում մեկ տարի և ավելի ժամկետով իր բնակվելը հիմնավորող հանգամանքներ [1]։ Այդպիսի հանգամանքներ են համարվում [1]․
- ուսումը․
- օրենքի համաձայն տրված աշխատանքի թույլտվությունը (առանձին կատեգորիաների համար՝ եզրակացությունն այն մասին, որ օտարերկրացին համապատասխանում է աշխատանքի թույլտվություն ստանալու բացառությունների ցանկին)․
- ընտանիքը՝ ժամանակավոր կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացու ամուսինը, ծնողը կամ զավակը լինելը (հոդվածում նշված դեպքերում), ինչպես նաև ՀՀ քաղաքացու կամ մշտական կամ հատուկ կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացու ամուսինը կամ մերձավոր ազգականը լինելը (մերձավոր ազգականներ հոդվածը համարում է ծնողին, զավակին, եղբորը, քրոջը, տատին, պապին և թոռանը)․
- ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելը․
- ազգությամբ հայ լինելը․
- կամավոր աշխատանքի մասին պայմանագրով կամավոր աշխատանք կատարելը։
Բնակարանի նկատմամբ սեփականության իրավունքն այս ցանկում չկա [1]։
Մշտական կացության կարգավիճակի հիմքերն այսօր
16-րդ հոդվածը նշում է հիմքերի երկու խումբ [1]։
Առաջին խումբը՝ օտարերկրացին ապացուցում է, որ Հայաստանում ունի ամուսին կամ մերձավոր ազգական, որը ՀՀ քաղաքացի է կամ ունի հատուկ կացության կարգավիճակ, ինքը Հայաստանում ապահովված է բնակարանով ու գոյության միջոցներով և մինչև դիմում ներկայացնելն օրենքով սահմանված կարգով առնվազն երեք տարի բնակվել է Հայաստանում [1]։
Երկրորդ խումբը՝ օտարերկրացին ազգությամբ հայ է կամ Հայաստանում իրականացնում է ձեռնարկատիրական գործունեություն [1]։
Ուշադրություն դարձրեք ձևակերպմանը․ օրենքում գրված է, որ օտարերկրացին «ապահովված է բնակարանով» [1]։ Սեփականության իրավունք հոդվածը չի պահանջում։ Դիմումին կից ներկայացվող փաստաթղթերի ցանկը սահմանում է կառավարությունը (17-րդ հոդված, 2-րդ մաս) [1]։ Այս ուղեցույցում այդ ցանկը չի քննարկվում։
Հատուկ կացության կարգավիճակ
18-րդ հոդվածը սահմանում է 10 տարի ժամկետով հատուկ կացության կարգավիճակ [1]։ Այն տրվում է ազգությամբ հայ օտարերկրացիներին և կարող է տրվել նաև Հայաստանում տնտեսական կամ մշակութային գործունեություն ծավալող այլ օտարերկրացիների [1]։ Անշարժ գույքը հիմքերի մեջ նշված չէ [1]։
2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից 18-րդ հոդվածն ուժը կորցնում է [2]։ Թե ինչ կլինի նախկինում տրված հատուկ կարգավիճակների հետ, այս ուղեցույցում չի քննարկվում։
Ինչ է փոխվում 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից
ՀՕ-11-Ն օրենքը միաժամանակ մի քանի փոփոխություն է կատարում [2]։
Ժամանակավոր և մշտական կարգավիճակի դիմումները ներկայացվում են էլեկտրոնային միասնական հարթակի միջոցով, որը վարում է միգրացիայի և քաղաքացիության բնագավառում լիազոր մարմինը [2]։ Որոշումը կայացվում է դիմումը ներկայացնելու օրվանից 30-օրյա ժամկետում, բացառությամբ «բացառիկ ծառայություններ» հիմքի, և հաշվի են առնվում կարգավիճակների թվի քվոտային ցուցանիշները, որոնք կառավարությունը սահմանում է տվյալ տարվա համար [2]։ Եթե դիմումի քննարկման ընթացքում լրացել է օրինական գտնվելու ժամկետը, ապա մինչև որոշման կայացումը գտնվելը համարվում է օրինական [2]։ Օտարերկրացին կարող է ունենալ օրինական բնակությունը հավաստող միայն մեկ կարգավիճակ [2]։ Քարտն օտարերկրացին ստանում է անձամբ՝ տրամադրելով մատնահետքերը և ստորագրության էլեկտրոնային օրինակը․ 16 տարին չլրացած երեխաների փոխարեն այն ստանում է ծնողը կամ օրինական ներկայացուցիչը [2]։
Ժամանակավոր կարգավիճակը նախկինի պես տրվում է մինչև 1 տարի ժամկետով [2]։ Հիմքերն են՝ ուսումնառությունը, գիտատեխնոլոգիական կամ նորարարական գործունեությունը․ աշխատանքային վիզան, աշխատանքային գործունեություն իրականացնելու նպատակով Հայաստանում գտնվելու կամ բնակվելու թույլտվությունը․ ՀՀ քաղաքացու կամ կացության կամ փախստականի կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացու ընտանիքի անդամ (ամուսին, ծնող, զավակ) լինելը․ ձեռնարկատիրական գործունեությունը։ Ընտանիքի շրջանակը նեղացել է․ եղբայրները, քույրերը, տատերը, պապերը և թոռները նոր ցանկում նշված չեն [2]։ Ազգությամբ հայ լինելու և կամավոր աշխատանքի կետերն այս օրենքը չի փոխում [2]։
Նոր խմբագրությամբ 16-րդ հոդվածի համաձայն՝ մշտական կարգավիճակը տրվում է 5 տարի ժամկետով, եթե օտարերկրացին [2]․
- ՀՀ քաղաքացու ընտանիքի անդամ է (ամուսին, ծնող, զավակ), ապահովված է բնակարանով ու գոյության միջոցներով և վերջին հինգ տարվա ընթացքում առնվազն երեք տարի ունեցել է ժամանակավոր կարգավիճակ [2], կամ
- ազգությամբ հայ է, կամ
- իրականացնում է ձեռնարկատիրական գործունեություն և վերջին հինգ տարվա ընթացքում առնվազն երեք տարի ունեցել է ժամանակավոր կարգավիճակ [2], կամ
- Հայաստանում ներդրում է կատարել, կամ
- Հայաստանին մատուցել է բացառիկ ծառայություններ։
Ներդրման կետի տեքստում նախորդող երեք տարվա ժամանակավոր կարգավիճակի պայման նշված չէ [2]։
Բացակայությունների համար ներմուծվում է ծանուցում․ եթե ժամանակավոր կամ մշտական կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացին Հայաստանից բացակայում է 183 օր և ավելի, նա պարտավոր է այդ մասին ծանուցել հարթակի միջոցով՝ այդ ժամկետը լրանալուց ոչ ուշ, քան 10 օրվա ընթացքում։ Բացառություն է արված «ներդրում» և «բացառիկ ծառայություններ» հիմքերի համար [2]։ Հիմա գործում է ավելի պարզ կանոն․ մշտական կարգավիճակ ունեցողը 6 ամսից ավել բացակայելու դեպքում գրավոր ծանուցում է լիազոր մարմնին [1]։
Ինչ դեր ունի անշարժ գույքը․ ըստ ակտերի
Այն ամենը, ինչ օրենքներն ասում են անշարժ գույքի մասին կացության կարգավիճակի առնչությամբ, կարելի է ամփոփել չորս կետում։
Առաջին՝ սեփականության իրավունքն որպես ինքնուրույն հիմք չկա ո՛չ գործող խմբագրությունում [1], ո՛չ էլ նոյեմբերի 1-ից ուժի մեջ մտնող փոփոխությունների տեքստում [2]։
Երկրորդ՝ մշտական կարգավիճակի ընտանեկան հիմքի համար պահանջվում է «բնակարանով ապահովված» լինել [1][2]։ Խոսքը բնակարանով ապահովվածության մասին է, ոչ թե պարտադիր սեփականության։ Դիմումներում նշված տեղեկությունները հարթակը ստուգում է հարցումներով, որոնց թվում է հարցումը Կադաստրի կոմիտեի տվյալների շտեմարան՝ օտարերկրացու կամ նրա ընտանիքի անդամի բնակարանով ապահովված լինելու և օտարերկրացու անշարժ գույք ունենալու հանգամանքի վերաբերյալ [2]։
Երրորդ՝ ներդրման հիմքը հայտնվում է 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ին, սակայն օրենքը դրանում չի նշում ո՛չ անշարժ գույքը, ո՛չ էլ գումարը․ ներդրման տեսակը և պայմանները սահմանում է կառավարությունը [2]։
Չորրորդ՝ ձեռնարկատիրական գործունեության հիմքը կա և՛ հիմա, և՛ նոյեմբերի 1-ից հետո։ Թե ինչպես է այն կապված բնակարանի հետ, քննարկված է ստորև։
Ներդրման հիմքը․ ինչ դեռ չկա
Փոփոխված օրենքի 29.6-րդ հոդվածի համաձայն՝ օտարերկրացիները կարող են Հայաստանում ներդրում կատարելու հիմքով ստանալ մշտական կացության կարգավիճակ՝ կառավարության սահմանած կարգով։ Դիմումը ներկայացվում է անձամբ՝ էլեկտրոնային միասնական հարթակում գրանցվելուց հետո։ Անհրաժեշտ վավերապայմանները սահմանում է կառավարությունը։ Կարգավիճակն ուժը կորցրած է ճանաչվում, եթե այն ստանալուց հետո օտարերկրացին դադարել է բավարարել այդ վավերապայմանները [2]։
16.10.2026-ի դրությամբ arlis.am-ում 29.6-րդ հոդվածով նախատեսված վավերապայմաններով որոշում մենք չենք գտել։ Ահա թե ինչ է հայտնի կարգավիճակներ տալու ընդհանուր կարգի նախագծից, որը Ներքին գործերի նախարարությունը հրապարակել է e-draft.am-ում՝ մինչև 16.10.2026 քննարկման համար [3]․
- դիմումատուն ընտրում է «ներդրում» հիմքը, որից հետո հարթակն ինքնաշխատ կերպով Կադաստրի կոմիտեի տվյալների շտեմարանից ստանում է նրա անունով առկա անշարժ գույքի տվյալները, և դիմումատուն նշում է այն գույքը կամ գույքերը, որոնց հիման վրա դիմում է ներկայացնում [3]․
- անհրաժեշտության դեպքում դիմումատուն կցում է կառավարության սահմանած վավերապայմանների բավարարումը հիմնավորող փաստաթղթերը [3]․
- վեց ամիսը մեկ անգամ Կադաստրի տվյալներով ստուգվում է, թե արդյոք կարգավիճակի հիմք հանդիսացած գույքն օտարված չէ․ օտարում հայտնաբերելու դեպքում տվյալները հասանելի են դառնում Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության աշխատակիցներին՝ վարչական վարույթ հարուցելու անհրաժեշտությունը պարզելու համար [3]։
Սա նախագիծ է։ Այն կարող է փոխվել և 16.10.2026-ի դրությամբ ընդունված չէր [3]։ Դրանից բխում է միայն այն, որ դիմումատուի անունով գրանցված անշարժ գույքը դիտարկվում է որպես ներդրման հնարավոր տեսակներից մեկը։ Թե որ գույքերը կհամապատասխանեն, ինչպիսին պետք է լինի դրանց արժեքը և տիրապետման ժամկետը, նախագծում ասված չէ [3]։
Ձեռնարկատիրական գործունեության հիմքը և բնակարանը վարձով տալը
«Օտարերկրացիների մասին» օրենքը «ձեռնարկատիրական գործունեությունը» հիմք է համարում և՛ ժամանակավոր, և՛ մշտական կարգավիճակի համար [1][2]։ Նոյեմբերի 1-ից օրենքում հայտնվում է 29.4-րդ հոդվածը՝ քանակական պայմաններով։ Ձեռնարկատիրական գործունեությունը կարող է հիմք լինել, եթե օտարերկրացին [2]․
- առևտրային կազմակերպության մասնակից կամ բաժնետեր է և դրա կանոնադրական կապիտալում ներդրել է առնվազն երկու միլիոն դրամ կամ ձեռք է բերել երկու միլիոն դրամ արժեքով բաժնետոմսեր կամ արժեթղթեր [2], կամ
- անհատ ձեռնարկատեր է, որի տարբեր արժույթներով հաշիվներին դրամային արտահայտմամբ կա առնվազն մեկ միլիոն դրամ, կամ դիմումը ներկայացնելու օրվան նախորդող 60 օրվա ընթացքում ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում ունեցել է մեկ միլիոն դրամի կամ դրան համարժեք արտարժույթի դրամաշրջանառություն [2]։
«Օտարերկրացիների մասին» օրենքը չի ասում, թե արդյոք ձեզ պատկանող բնակարանը վարձով տալը համապատասխանում է «ձեռնարկատիրական գործունեություն» հիմքին, և չի նշում, թե ինչ փաստաթղթերով պետք է դա հաստատել [1][2]։ Ուստի չի կարելի ասել, որ գնված բնակարանը վարձով տալը կացության կարգավիճակ է տալիս․ յուրաքանչյուր դեպքում որոշումը կայացնում է լիազոր մարմինը։
Ով է քննարկում դիմումը և ինչ ժամկետում
Դիմումը ներկայացվում է միգրացիայի և քաղաքացիության բնագավառում պետական կառավարման լիազոր մարմին [1]։ Կարգի նախագծում այդ մարմինը կոչվում է Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն [3]։ Կարգավիճակ տալու կամ մերժելու մասին որոշումը կայացվում է դիմումը ներկայացնելու օրվանից 30 օրվա ընթացքում․ բացառություն են «աշխատանքի թույլտվություն» և «կամավոր աշխատանք» հիմքերը [1]։ Նոյեմբերի 1-ից ժամկետը մնում է 30-օրյա, բացառությամբ «բացառիկ ծառայություններ» հիմքի, իսկ դիմումը ներկայացվում է միայն էլեկտրոնային միասնական հարթակի միջոցով [2]։
Եթե քննարկման ընթացքում հարթակը սխալներ կամ պակասող տեղեկություններ է հայտնաբերում, այն ծանուցում է դիմումատուին։ Եթե ծանուցումն ստանալուց հետո հնգօրյա ժամկետում դիմումատուն ոչինչ չի շտկել, հարթակն ինքնաշխատ եղանակով կասեցնում է վարույթը, իսկ եթե մեկ ամսվա ընթացքում նա սահմանված կարգով այն չի վերսկսել, վարույթը կարճվում է [2]։
Երբ կարգավիճակը կարող է ուժը կորցրած կամ անվավեր ճանաչվել
Նոյեմբերի 1-ից լիազոր մարմինը կարգավիճակն ուժը կորցրած է ճանաչում, մասնավորապես, եթե վերացել են այն տալու հիմքերը, օտարերկրացին ինքն է նման դիմում ներկայացրել կամ ձեռք է բերել ՀՀ քաղաքացիություն [2]։ Կարգավիճակն անվավեր է ճանաչվում, եթե այն ստանալիս ներկայացվել են իր մասին կեղծ տեղեկություններ, կամ կան տվյալներ, որ Հայաստանում գտնվելու նպատակն այլ է, քան հայտարարվածը [2]։ Եթե բնակարանը գնում եք կացության կարգավիճակի նպատակով, երկրորդ հիմքը կարևոր է․ պետք է հայտարարել այն նպատակը և այն հիմքը, որոնք իրականում ունեք։
Պետական տուրք
Տուրքի չափը հաշվարկվում է բազային տուրքից, որը սահմանված է 1000 դրամ [4]։
| Ինչի համար է վճարվում | «Պետական տուրքի մասին» օրենքի գործող խմբագրություն | ՀՕ-215-Ն օրենքով |
|---|---|---|
| Ժամանակավոր կարգավիճակ | բազային տուրքի 105-ապատիկ (քարտով և հաշվառմամբ), այսինքն՝ 105 000 դրամ [4] | դիմումը քննարկելու համար բազային տուրքի 150-ապատիկ, այսինքն՝ 150 000 դրամ [5] |
| Մշտական կարգավիճակ | բազային տուրքի 140-ապատիկ (քարտով և հաշվառմամբ), այսինքն՝ 140 000 դրամ [4] | դիմումը քննարկելու համար բազային տուրքի 250-ապատիկ, այսինքն՝ 250 000 դրամ [5] |
| Կացության քարտ | ներառված է վերևի գումարում [4] | առանձին՝ բազային տուրքի 5,95-ապատիկ, այսինքն՝ 5 950 դրամ [5] |
«Պետական տուրքի մասին» օրենքի՝ arlis.am-ում հրապարակված խմբագրությունը գործում է 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից [4]։ ՀՕ-215-Ն օրենքն ուժի մեջ է մտնում հարթակի գործարկման մասին հայտարարության հրապարակմանը հաջորդող տասներորդ օրը, բայց ոչ ուշ, քան 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ը [5]։ Դրամով հաշվարկը կատարված է 1000 դրամ բազային տուրքի դեպքում [4]․ եթե բազային տուրքը փոխվի, կփոխվեն նաև գումարները։
Ինչ անել, եթե գնում եք բնակարան և մտածում եք կացության կարգավիճակի մասին
- Մի՛ ակնկալեք, որ կացության կարգավիճակը կլինի գնման հետևանք։ Օրենքով նման հիմք չկա [1][2]։
- Որոշեք, թե որ հիմքն է համապատասխանում հենց ձեզ՝ աշխատանք, ընտանիք, ազգությամբ հայ լինել, ձեռնարկատիրական գործունեություն [1][2]։ Ներդրման հիմքը հասանելի կդառնա միայն այն բանից հետո, երբ կառավարությունն ընդունի դրա պայմանները [2]։
- Եթե ձեզ համար կարևոր է ներդրման հիմքը, սպասեք 29.6-րդ հոդվածով նախատեսված կառավարության որոշմանը և կարդացեք այն arlis.am-ում։ Հետևեք նաև e-draft.am-ում հրապարակված կարգի նախագծին [2][3]։
- Եթե նախատեսում եք բնակարանը վարձով տալ, մինչև գործարքը ստացեք իրավաբանի կամ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության գրավոր դիրքորոշումն այն մասին, թե արդյոք ձեր տարբերակը համապատասխանում է «ձեռնարկատիրական գործունեություն» հիմքին․ օրենքն այս հարցին ուղղակի պատասխան չի տալիս [1][2]։
- Հիշեք ժամկետների մասին․ կարգավիճակի ժամկետը լրանալուց առնվազն 30 օր առաջ պետք է ներկայացնել երկարաձգման դիմում [1]։
Ինչով է օգնում Ակցեռնը
Akcern AI-ի իրավաբանական ծառայությունը Հայաստանում անշարժ գույքի գործարքների ուղեկցումն է՝ իրավունքների ստուգումից մինչև Կադաստրում գրանցում [6]։ Ծառայության մեջ ներառված են օբյեկտի մաքրության և վաճառողի իրավունքների ստուգումը (due diligence), պայմանագրային աշխատանքն երեք լեզվով, ներկայացուցչությունը պետական մարմիններում (Կադաստր, նոտար, հարկային) և հայրենադարձական ուղղությունը՝ կացության կարգավիճակ, քաղաքացիություն, հայրենադարձական ծրագրեր [6]։ Ոչ ռեզիդենտների և հայրենադարձների դեպքում ծառայությունը նախատեսված է այն իրավիճակների համար, երբ գնումը զուգորդվում է կացության կարգավիճակ կամ քաղաքացիություն ստանալու հետ [6]։
Կարգավիճակի հարցն արժե լուծել առանձին՝ անկախ այն հարցից, թե որ բնակարանն եք գնում, և հենվել այն բանի վրա, ինչ գրված է ակտերում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Բնակարան գնելը Հայաստանում կացության կարգավիճակ տալի՞ս է
Օրենքի տեքստի համաձայն՝ ոչ։ «Օտարերկրացիների մասին» օրենքի՝ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից գործող խմբագրությունում չկա ո՛չ «անշարժ գույքի տիրապետում» հիմք, ո՛չ էլ հենց «անշարժ գույք» բառերը [1]։ Ժամանակավոր կարգավիճակի հիմքերն են՝ ուսումը, աշխատանքի թույլտվությունը, ընտանիքը, ձեռնարկատիրական գործունեությունը, ազգությամբ հայ լինելը, կամավոր աշխատանքը [1]։ Մշտականի համար՝ ընտանիքը՝ բնակարանով ապահովվածության պայմանով, ազգությամբ հայ լինելը, ձեռնարկատիրական գործունեությունը [1]։
Որքա՞ն պետք է ներդնել անշարժ գույքում, որպեսզի 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից հետո ստանաք կացության կարգավիճակ
Օրենքը դա չի ասում։ Նոյեմբերի 1-ից ներդրումը դառնում է մշտական կարգավիճակի հիմք, սակայն պայմանները սահմանում է կառավարությունը [2]։ 16.10.2026-ի դրությամբ arlis.am-ում նման պայմաններով որոշում մենք չենք գտել, իսկ կարգի նախագծում գումար չկա [3]։ Որոշման հրապարակումից առաջ նշվող թիվն որևէ ակտի վրա չի հենվում։
Կացության կարգավիճակի ի՞նչ հիմքեր կան այսօր օրենքում
Ժամանակավոր կարգավիճակ՝ ուսում, աշխատանքի թույլտվություն, ընտանիք, ձեռնարկատիրական գործունեություն, ազգությամբ հայ լինել, կամավոր աշխատանք, օրենքով սահմանված այլ դեպքեր [1]։ Մշտական՝ ընտանիք՝ բնակարանով ապահովվածության և երեք տարի բնակվելու պայմանով, ազգությամբ հայ լինել, ձեռնարկատիրական գործունեություն [1]։ Հատուկ՝ ազգությամբ հայ լինել, ինչպես նաև տնտեսական կամ մշակութային գործունեություն ծավալող օտարերկրացիներ [1]։
Ո՞ր մարմինն է տալիս կացության կարգավիճակը և ինչ ժամկետում է քննարկում դիմումը
Դիմումը քննարկում է միգրացիայի և քաղաքացիության բնագավառում պետական կառավարման լիազոր մարմինը․ կարգի նախագծում այն կոչվում է Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայություն [1][3]։ Որոշումը կայացվում է դիմումը ներկայացնելու օրվանից 30 օրվա ընթացքում, բացառությամբ «աշխատանքի թույլտվություն» և «կամավոր աշխատանք» հիմքերի [1]։ Նոյեմբերի 1-ից դիմումը ներկայացվում է էլեկտրոնային հարթակի միջոցով [2]։
Որքա՞ն է կացության կարգավիճակի պետական տուրքը
«Պետական տուրքի մասին» օրենքի գործող խմբագրությամբ՝ ժամանակավոր կարգավիճակի համար բազային տուրքի 105-ապատիկ, մշտականի համար՝ 140-ապատիկ․ 1000 դրամ բազային տուրքի դեպքում դա 105 000 և 140 000 դրամ է [4]։ ՀՕ-215-Ն օրենքով, որն ուժի մեջ է մտնում ոչ ուշ, քան 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ը, դիմումը քննարկելու համար՝ բազային տուրքի 150-ապատիկ և 250-ապատիկ (150 000 և 250 000 դրամ), իսկ քարտը վճարվում է առանձին [5]։
Պե՞տք է ծանուցել Հայաստանից բացակայելու մասին
Հիմա մշտական կարգավիճակ ունեցողը 6 ամսից ավել բացակայելու դեպքում գրավոր ծանուցում է լիազոր մարմնին [1]։ Նոյեմբերի 1-ից ծանուցումը պարտադիր է, եթե ժամանակավոր կամ մշտական կարգավիճակ ունեցող օտարերկրացին բացակայում է 183 օր և ավելի․ պետք է ծանուցել հարթակի միջոցով՝ այդ ժամկետը լրանալուց ոչ ուշ, քան 10 օրվա ընթացքում։ «Ներդրում» և «բացառիկ ծառայություններ» հիմքերն այս կանոնից բացառված են [2]։
Կարելի՞ է կացության կարգավիճակ ստանալ՝ գնված բնակարանը վարձով տալով
«Օտարերկրացիների մասին» օրենքն այս հարցին ուղղակիորեն չի պատասխանում։ Ձեռնարկատիրական գործունեությունը կարգավիճակի հիմք է [1][2], բայց թե արդյոք ձեր վարձակալության տարբերակը համապատասխանում է դրան և ինչ փաստաթղթերով այն հաստատել, օրենքը չի ասում․ դա որոշում է լիազոր մարմինը։ «Ձեռնարկատիրական գործունեություն» հիմքի համար նոյեմբերի 1-ից օրենքը սահմանում է քանակական պայմաններ՝ երկու միլիոն դրամ կանոնադրական կապիտալում կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ համար՝ մեկ միլիոն դրամ հաշիվներին կամ դրամաշրջանառությամբ [2]։
Ի՞նչ է լինելու 10 տարի ժամկետով հատուկ կարգավիճակի հետ
Այսօր այն գործում է՝ 10 տարի ժամկետով, որոշումը կայացնում է վարչապետը [1]։ 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ից հատուկ կարգավիճակի մասին 18-րդ հոդվածն ուժը կորցնում է [2]։ Թե ինչ կլինի արդեն տրված կարգավիճակների հետ, այս ուղեցույցում չի քննարկվում։
Աղբյուրներ
- «Օտարերկրացիների մասին» ՀՀ օրենք, 25.12.2006, ՀՕ-47-Ն, 01.09.2026-ից գործող խմբագրություն (14–18-րդ հոդվածներ, 17-րդ հոդվածի 5-րդ մաս), arlis.am: https://www.arlis.am/hy/acts/230447, դիտվել է 15.10.2026։
- «„Օտարերկրացիների մասին“ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենք, 20.01.2026, ՀՕ-11-Ն, ուժի մեջ է մտնում 01.11.2026-ից (14-րդ, 15-րդ, 16-րդ, 17-րդ, 18-րդ, 21-րդ, 42.2-րդ հոդվածների փոփոխություններ, նոր 29.3–29.7-րդ հոդվածներ), arlis.am: https://www.arlis.am/hy/acts/220874, դիտվել է 15.10.2026։
- «Օտարերկրացիներին ուսումնառության, ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու, ընտանեկան հանգամանքների, ազգությամբ հայ լինելու, Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրում կատարելու, Հայաստանի Հանրապետությանը բացառիկ ծառայություններ մատուցած լինելու կամ կամավոր աշխատանք կատարելու հիմքով ժամանակավոր կամ մշտական կացության կարգավիճակ տալու… կարգը… հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ (ՀՀ ներքին գործերի նախարարություն), հանրային քննարկում՝ 01.10.2026–16.10.2026, e-draft.am: https://www.e-draft.am/index.php/projects/10700, դիտվել է 15.10.2026։
- «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենք, 27.12.1997, ՀՕ-186, 01.09.2026-ից գործող խմբագրություն (8-րդ հոդված, 14-րդ հոդվածի 8-րդ կետ), arlis.am: https://www.arlis.am/hy/acts/230457, դիտվել է 15.10.2026։
- «„Պետական տուրքի մասին“ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենք, 11.05.2026, ՀՕ-215-Ն, arlis.am: https://www.arlis.am/hy/acts/225847, դիտվել է 16.10.2026։
- Akcern AI, իրավաբանական ուղեկցման էջ: https://akcern.ai/hy/services/legal, դիտվել է 16.10.2026։